Zakres i treść cz. 3

I tak zwierzę ściąga się do większej liczby istot aniżeli zwierzę kręgowe, ponieważ nie wszystkie zwierzęta są kręgowymi; lecz zwierzę kręgowe zawiera w sobie większą treść aniżeli zwierzę, ponieważ zwierzę kręgowe oznacza zbiór przymiotów wspólnych wszystkim zwierzętom, a przy tym jeszcze przymioty właściwe tej kategorii zwierząt, która otrzymała nazwę kręgowych. Z takiej to zasady kręgowiec ssący ma więcej treści, ale mniej zakresu, aniżeli kręgowiec; toż samo powiedzieć można o ssącym czwororęcznym w stosunku do ssącego. Tak więc w szeregu terminów, względnie do zachodzącego między nimi stosunku, w miarę wzrastania zakresu zmniejsza się treść, w miarę zmniejszania się zakresu, treść wzrasta. Oto na przykład, termin metal, dodając doń przymiot rozpuszczalny, rozszerzam jego treść, lecz zmniejszam jego zakres, ponieważ nie wszystkie metale są rozpuszczalne.

Nie należy sądzić, żeby względne to zmiany zakresu i treści zachodziły zawsze w ścisłym i stałym stosunku. I tak, dodając kolejno do terminu zwierzę terminy rozumne i kręgowe nie zmieniam jego zakresu w tym samym stosunku; liczba zwierząt rozumnych o wiele jest mniej znaczną, aniżeli liczba zwierząt kręgowych.