Określenie pojęć i terminów cz. 1

Wiemy, że pojęcia ogólne rozdzielają się na rodzaje o coraz obszerniejszym zakresie, aż do summum genus. Tym sposobem każde z nich ma, w hierarchicznym systemie pojęć, oznaczony obwód. Oznaczyć obwód idei, jest to określić tę ideę i wyrażający ją termin.

Wynika stąd, że dla określenia idei, potrzeba wypowiedzieć jej treść. Oto na przykład pojęcie – człowiek: człowiek jest to istota; pomiędzy istotami jest to zwierzę; pomiędzy zwierzętami jest to kręgowiec; pomiędzy kręgowcami, zwierzę ssące; na koniec pomiędzy ssącymi dwuręczne. Suma tych przymiotów stanowi treść pojęcia człowieka; suma ta jest zarazom jego określeniom.

kruszywo Poznań

Jeżeli rozważymy wszystkie te przymioty koleją zakresu malejącego, zobaczymy, że, wyjąwszy jeden, ostatni, wszystkie te przymioty przechodzą zakres .danej do określenia idei; człowiek nie jest jedyną istotą; jedynym zwierzęciem, jedynym kręgowcem, jedynym zwierzęciem ssącym; żaden z tych przymiotów nic może być jego określeniem, ponieważ obwód każdego z nich jest rozleglejszy, niż obwód pojęcia człowieka. Ale każdy z tych przymiotów, dodany do poprzedniego, ścieśnia jego zakres; istota zwierzęca mniej ma zakresu, aniżeli czysta i prosta istota; zwierzę kręgowe mniej, aniżeli zwierzę; kręgowiec ssący mniej, aniżeli kręgowiec; na koniec, jeżeli do przymiotu: ssący dodamy przymiot, który wybitnie odznacza człowieka od innych zwierząt ssących, to jest dwuręczność, zobaczymy, że posuwając się od redukcji do redukcji, dojdziemy do oznaczenia obwodu równego obwodowi idei danej do określenia; a że ssące zawiera w sobie kręgowca, kręgowiec zwierzę, zwierzę istotę, przeto w określeniu wskażemy rodzaj najbliższy człowieka, różnicę,którą człowiek odznacza się od innych gatunków tegoż rodzaju. Logicy wyrażają to, mówiąc, że określenie daje się przez najbliższy rodzaj specyficzną.

kruszywo Poznań